Joseba Ariznabarreta – “Aro berria”

Kategoriak Bideoak | Etiketak | Erantzunak desaktibatuta daude Joseba Ariznabarreta – “Aro berria” sarreran

Sobre patriotismo

Joseba Ariznabarreta.

Orreagako kidea.

PUESTO a la búsqueda de definiciones acerca del significado del término patriotismo,
es seguro que hubiera encontrado casi tantas como libros o autores consultados. Pero
no pienso andar ese camino. Antes de pensar siquiera en iniciarlo, caigo en la cuenta
de que poseo una idea un tanto confusa, inmediata o vitalmente adquirida de lo que el
patriotismo significa para mí, y lo que ahora pretendo no es la objetividad y precisión
científicas -por otra parte imposibles de obtener en este ámbito del saber-, sino la
pública exposición de un prejuicio al respecto. Tiempo habrá de ampliarlo, criticarlo
y precisarlo entre todos como es debido para que devenga operativo. Conocemos la
ceguera de la espontaneidad para dirigir por buen camino un determinado proceso,
pero también la inanidad del concepto que no se apoya en la experiencia. Y sin más
preámbulos, entramos en materia.

No me han dado a escoger ni el lugar ni la fecha de nacimiento. Por tanto Euskal Herria
no es para mí una casa de alquiler, en peores o mejores condiciones que he decidido
elegir como morada y que podría igualmente abandonar cuando por hache o por be
no satisface alguna de mis expectativas. Por el contrario, Euskal Herria es como la
casa familiar donde los antepasados han conocido las exquisiteces de la vida, han
sufrido, ¡cómo no!, sus embates, pero a la que, entre alegrías y penas, han mantenido
erguida. Es la casa en la que vinimos al mundo sin que nos preguntaran si era o no de
nuestro agrado. Bastante antes de que cobráramos conciencia de nosotros mismos nos
encontrábamos ya instalados en ella y habíamos jurado fidelidad a Lares y Penates a
cambio de protección.

Cuando hermosa, sólida y soleada, tengo motivos para amarla. Cuando desvencijada,
sombría y expuesta al rigor de los elementos, tengo motivos para amarla aun más.
Nire aitaren etxea defendituko dut. Si tuviera que amarla solo por las comodidades que
ofrece, por la fortaleza o el color de sus paredes, por la belleza de sus columnas o la
alcurnia de sus blasones, tendría quizá mil y una razones para darle fuego, arrojarme
por alguna de sus ventanas o trasladarme lo antes posible -ya sé que es más difícil- a
un caserío de Fruiz o a un chalet de Gorraiz, pongamos por caso. En cambio, si la amo
exclusivamente porque es nuestra casa, la casa de mis antepasados, si la amo con ese
amor trascendental que solo espacios u objetos sagrados son capaces de inspirar, no solo no permitiré jamás que se derruya, ni la mantendré tal cual, sino a buen seguro que algo se nos ocurrirá para apuntalarla, mejorarla y hacerla cada vez más cómoda y acogedora.
Pues bien, esta clase de lealtad positiva, primordial y arraigada, de espontánea
religación afectiva, al país (country) donde uno ha nacido y en el que sobrevive no
solo en compañía de los vivos, sino incluso de los muertos y de los que aún están por
nacer -a los que también considera suyos-, es a lo que denomino patriotismo. Por eso
el renegado es la antítesis del patriota, ha roto el juramento y abierto las puertas de su
corazón al odio de sí mismo y de su país.

Patriotismo, pues, es amar a Euskal Herria porque es nuestro país y no tanto porque
es machista o feminista, creyente o ateo, católico, protestante o de cualquier otra confesión, fuerte como lo fue en otras épocas, o debilitado y maltrecho por siglos de resistencia y sufrimiento como se muestra ahora, “pacífico” o “violento”, propenso o reacio al matrimonio homosexual, cooperativista, capitalista o socialista, favorable o contrario a determinados “alardes”, a la construcción de determinadas autovías o líneas de ferrocarril, al uso de unas u otras formas de energía, etc.

Aquí y ahora el uso de tanto adjetivo resulta sospechoso porque rezuma un insufrible
tufo de desdén. Como si con ellos se pretendiera velar el desprecio que, quienes con
tanto énfasis los utilizan, sienten por la tierra y la gente en y con la que viven; como si
trataran de compensar con aditivos la vergüenza o el complejo de inferioridad que les
produce el hecho escueto de su “malhadada pertenencia”. “Un ciudadano de Roma no
era ni Cayo ni Lucio, era ante todo un romano que amaba exclusivamente a su patria por
ser la suya”. Nuestros particulares aplicadores de adjetivos renuncian a ser en aras de
ser distintos. No aman aquello que pretenden corregir o, lo que es lo mismo, lo “aman”
por alguna razón. Pero, ¿cómo es posible conocer lo que necesita realmente el país si no
lo amamos por sí mismo de antemano? Nihil cognitum quin praevolitum. El verdadero
sentimiento patriótico habita un espacio anterior y más hondo que la pura razón, aunque
ello no significa que no sea razonable. Pertenece a la esfera de lo que Charles Peguy
considera la mística, diferenciándola de la política sensu stricto. Por eso, ni siquiera
es sinónimo de nacionalismo, ya que carece del carácter doctrinal de este último. Por
decirlo de otra manera, se parece al amor de la madre que engalana a su hija solo para
resaltar y realzar aún más su presencia, que le parece adorable, y no para negarla u
ocultarla a la vista de los demás. El único atributo adecuado per se para calificar al
patriota es el de demócrata, porque “la democracia es la esencia de toda constitución…,
el enigma descifrado de todas las constituciones”, el patrón ideal que permite, por
comparación, la ajustada valoración política de todas ellas. La democracia no sería así
otra cosa que el patriotismo elevado a categoría política. Ningún patriota es enemigo
de otro patriota. El escritor católico inglés G.K. Chesterton, impulsado por su devoción
al cielo e Inglaterra, se solidarizó con bóers e irlandeses que luchaban, arma en mano,
para defender a sus respectivas patrias de las afiladas y largas garras del nacionalismo
imperialista inglés. Es un espejo en el que bien podrían mirarse patriotas celestiales,
españoles y franceses, si aún quedan.

En circunstancias como las que vive ahora mismo Euskal Herria en las fauces del
vigente “orden europeo e internacional”, esa actitud desdeñosa y dogmática a la que
nos venimos refiriendo obstaculiza la unión y el esfuerzo familiar necesarios para
recuperar y consolidar la casa común que, pese a haber sido asaltada, ocupada, saqueada y descabalada contra todo derecho durante más de medio milenio, sigue en pie y sigue siendo nuestra. Nunca hemos renunciado al legítimo e imprescriptible derecho a
recuperarla que nos asiste.

Uno de los principios básicos de cualquier democracia es la primacía de lo común
sobre lo privativo, pero lo común, o se define estratégicamente o sirve de muy poco,
carece de efectividad para crear, mantener, conseguir o recuperar nada. Quienes no son,
pues, capaces de abnegarse y compaginar su particular o partidista subjetividad con la
objetividad del proyecto estratégico común, primordial (por ser condición necesaria
de consecución y garantía de cualquier otro), de preservación del Estado propio y sus instituciones, no son patriotas, son incompetentes, ilusos o renegados de la peor especie, de los que se disfrazan para mejor colaborar con el imperialismo en su permanente empeño de conquista y liquidación del país.

Es evidente que este escrito no destila optimismo a raudales. Sería estúpido tras
confirmar el grado de aceptación popular de las consignas que provienen de una clase
política que parasita el patriotismo en exclusivo beneficio propio. Pero no somos
derrotistas. Mientras siga habiendo patriotas se mantiene vivo un rescoldo de esperanza
del que pronto nacerá una gran llama. Y cuando eso ocurra -y haremos todo menos rezar
para que ocurra-, es decir, cuando los patriotas vascos -egiazko xiberutarrak, egiazko
eskualdünak- cobren conciencia cabal de sí mismos, en poco tiempo se cumplirá la
predicción de Shakespeare y Nabarra maravillará al mundo.

Kategoriak Artikuluak | Etiketak , | Erantzunak desaktibatuta daude Sobre patriotismo sarreran

Pako Aristi, topiko politikoak desegiten

Kategoriak Bideoak | Etiketak | Erantzunak desaktibatuta daude Pako Aristi, topiko politikoak desegiten sarreran

‘Demos’ bat al gara?

M. I. Uriarte

Orreagako kidea

Duela gutxi irakurri ahal izan dut Jaume Lópezek idatzitako artikulu bat: «Derecho a decidir, derecho a la autodeterminación?»
Bi eskubide hauen arteko aldea zein den azaleratzeko, demos eta herria terminoak erabiltzen ditu bertan; gu zer garen eta zer ez garen esateko, alegia.

Zientzia politikoak demos horrela definitzen duela dio: erabakiak hartzeko, gehiengoaren legea aplikatzen den komunitatea. Beraz, ez gara herri bat; demos bat gara, komunitate bat gara.

Autodeterminazio eskubidea deskolonizazio testuinguru batean soilik omen da erabilgarria; nazioarteak aintzatesten badu herri bat kolonizatua dagoela edo inperio baten zati bat dela, orduan aplika daiteke eskubide hori.

Bi taldeen arteko gatazka politikoa autodeterminazio eskubidearen bidez konpondu ahal izateko, nazioarte mailako dimentsiokoa, estatuen artekoa behar du izan; Hillary Clintoni oposizioak galdetu zionean ea AEBek zein jarrera zuten katalanen, eskoziarren eta galiarren independentzia aldarrikapenei buruz, garbi adierazi zuen: «Ez naiz nahastuko Europako estatuen barne gaietan». Hortaz, estatu baten barruko gatazka bat omen gara.

Hala ere, edozein herrik, eta konkistatua izan den herri batek are gehiago, nahikoa du herri bat izateko borondatea, autodeterminazio eskubidearen jabe izateko. Oso erraza da ulertzea: gure etxean norbait indarrez sartzen denean, etxetik kanpo bidaltzeko eskubide osoa dugu; etxe horretan bizi garen guztien indarra erabiliko dugu ahalegin horretan.

Bi estatuen barnean dagoen herri bat al gara gu? Ezetz diote. Autodeterminazioaren bidea saihestu nahian, herri izaera ukatzen digute. Ez omen gara herri bat nazioartean; ez omen daukagu autodeterminazio eskubiderik. Ez bagara herri bat, zer gara?

Gizajende batek herria izan behar badu autodeterminazio eskubidea izateko, eta gu ez bagara herri bat, zerbait asmatu beharra zuten, izaera hori ukatua dugunon askatasun aldarrikapenak nolabait asetzeko; beste behin ere, sasi-konponketa edo amarru berri batean eror gaitezen.

Bai eta asmatu ere: «Erabakitzeko eskubidea». Zein da eskubide horren jabe? Demos-a, hain zuzen ere. Gu demos bat gara; beraz, erabakitzeko eskubidea daukagu. Guztiok gara demos horretako hiritarrak, ez ordea herritarrak. Kultura, historia, erreferentziak, hezkuntza, hizkuntza, ohiturak, mitologia, kirolak, literatura, eta abar, desberdinak izateak ez dio axolarik. Guztiok nahasturik baina hiritarrak.

Hortik aurrera datoz, autodeterminazio eskubidearen gutxiespenak eta erabakitzekoaren laudorioak. Lehenengoa mugatua da, independentzia du aukera bakarra. Bigarrenak, aldiz, «erradikalismo demokratikoa» defendatzen du; independentziaz gain, guztia da lorgarria, irudizko edo ametsezko demokrazia batean. Gure kasuan, Espainia zein Frantzia demokratiko batean.

Autodeterminazio eskubidearen bidea aukeratzeak dakartzan zailtasunak azaltzeko asmoz, Kosovoren (Jugoslaviako autonomia ohia) independentzia prozesua jartzen du adibidetzat. Han lortutako aldebakarreko independentziaren baldintzak aipatzen ditu: 1.Akordio batera heltzeko bideak agortzea. 2.Biolentziarik eza. 3.Ordezkari legitimoek, demokratikoki aukeratuak eta inolako erreferendumik egin gabe, independentzia aldarrikatzea aho batez. Zailtasunak zailtasun, Hagako Epaitegiko magistratuek ez dute legez kanpokotzat ebatzi.

Jaume Lópezek dioenez, demos batek askoz ere errazago erabaki dezake guztia: «komunitate» horren antolakuntza instituzionala, edo bere muga politiko-juridikoak, adibidez. Erabakitzeko eskubidea erabaki demokratikoen helburuen handitzea baita. Edozein helburu lor dezake, erabakia demokratikoa bada, gehiengoak erabakitzen badu.

Gehiengoa aipatzen dutenean (beste autore batzuk), gehiengoaren printzipioaz ari dira, hau da, une bateko gehiengoak beti alda lezake bere iritzia etorkizunean; zer esanik ez gehiengo hori oraingoaren desberdina izanez gero; gaurko gehiengoak ezin du «betirako» erabaki demos horren etorkizuna.

Gure herriari dagokionez, ez gara demokrazia batean bizi, ez baita herri libre bat. Gune hori demokratizatzen saiatu behar al dugu, demos-aren erabakiak demokratikoak izan daitezen? Hori al da «marko demokratiko» bat lortzea? Guk bihurtu behar al dugu demokratikoa inperialista den eta zapaltzen gaituen estatu bat? Hori sekula ez dugu lortuko. Inperialismoa transmititu egiten baita belaunaldiz belaunaldi.

Lópezek dio, baita ere, Elkarte Autonomo bat demos bat dela, zalantzarik gabe, gutxienez lau urtez behin, bere autogobernu borondate demokratikoa erabiltzen duen populazioa biltzen baitu. Ez du nazioarteko errekonozimendu baten beharrik, eta ez du autodeterminazio eskubidea erabiltzeko aukerarik, ez eta beharrik ere.

Baina gauzak ez dira horrela. Gu, demos bat, komunitate bat, autonomia bat izan aurretik, herri bat gara, nazio bat gara, eta okupatuta dagoen estatu baten jabe gara. Horrek esan nahi du, beste herri/estatu guztiak bezalaxe, libreak izateko eskubidea gurea dugula, propioa, berezkoa. Ez dago nazioartearen baimenaren zain egon beharrik, ez dago erreferendum baten beharrik; ez bada ere, independentzia aldarrikatu ondoren. Egoera horretan, guk erabakiko ditugu baldintzak: errolda, epeak, erakundeak eta abar.

Beste estatuek joko arau horiek dituzte; askatasun egoera batean egiten dituzte hauteskunde deialdiak, baldintza guztiak beraien eskuetan dituzte. Espainia zein Frantzia sekula ez dira demos bat izan. Sekula ez dute erreferendum bakar bat ere egin independentzia egoera erabakitzeko. Eta, azkenik, ez dute une oro gehiengo baten beharrik, beste estatu baten barruan demos bat izan nahi duten ala ez hautatzeko. Askatasun egoera ez dute inoiz auzitan jartzen. Beste erabaki mota batzuk dira aukeran jartzen dituztenak.

Gu ez gara dena lor daitekeen paradisu demokratiko batean bizi garen demos bat. Ez dugu nahi demos baten erabakitzeko eskubiderik, Gure eskubidea independentzia da, zuzenean. Bi estatu inperialistaren pean gauden eta gure estatua bahiturik daukagun herri bat gara. Erakunde propio bat sortu behar dugu, aldebakarreko independentzia aldarrikapena egingo duena. Erakunde propio horrek berak, eta soilik independentzia egoera batean — ez lehenago—, antola dezake erreferendum bat, ea onartzen dugun herri bezala dagokigun egoera hori.

Kategoriak Artikuluak | Etiketak , | Erantzunak desaktibatuta daude ‘Demos’ bat al gara? sarreran

Zertan ari gara?

M. I. Uriarte

Orreagako kidea

Gero eta maizago entzuten ari gara gure artean, «erabakitzeko eskubidea» eta «estatus politiko berria» bezalako aldarrikapenak, lehenagotik entzuten ziren pluraltasuna eta transbertsalitatea hitzen ondoan. Badirudi autodeterminazio eskubidea ezkutatzeko edo mozorrotzeko ahalegin baten aurrean gaudela. Ez dira gauza berdinak, hala ere. Desberdintasun hori zertan datzan azaldu nahi dut.

Euskal Herria ez dela existitzen diote; existitzen ez den herri batek ez dauka inolako eskubiderik. Beraientzat, hemen dauden hiritartasun eta subiranotasun bakarrak espainiarra eta frantziarra dira. Badakite, hala ere, euskal hiritarra soilik izan nahi duen jendea badagoela. Eta horregatik erabiltzen dituzte gure artean, hemen bezainbeste inon erabiltzen ez diren pluraltasuna eta transbertsalitatea hitzak.

Herri bat existitzen da, botere bat duela erakusten duen artean; gureak askatasun gosea du, eta horrek, botere bat duela adierazten du.

Zergatik, beraz, askatasuna edo autodeterminazio eskubidearen ordez, erabakitzeko eskubidea eta estatus politiko berria bezalako terminoak hain maiz erabiltzea gure artean? Arerioak urtetan sartu digute buruan, gu «pluralak» garela eta «transbertsalitatea» behar dugula. Ondoren etorri zaizkigu haien belarriak goxatzeko besterik balio ez duten «erabakitzeko eskubidea» eta «estatus politiko berria». Baina gure herriaren existentzia bera ukatzen dute.

«Erabakitzeko eskubideak» —independentzia, beste aukera guztiekin parekatzen duenez— ahalbidetzen duena da dependentziaren aldeko erabakia ere hartu ahal izatea, hau da, askatasunik ez izatea. Herri bati datxekion edo berezkoa duen ezaugarri eta eskubide bakarra bere askatasuna da. Dependentzian dagoen herri bat ez da herria, nahiz eta beste ezaugarri batzuen jabe izan (ikus Pueblo y Poder liburua, 35. orrialdea, 16. oin-oharra).

Subiranotasuna lortu nahi duen herri bati ez dagokio «erabakitzeko eskubidea»; aldiz, autodeterminazio eskubidea, independentzia, dagokio.

«Estatus politiko berriari» buruz, ez du auzitan jartzen Espainiaren subiranotasun bakarra. Bake egoera batean bizikidetzarako itun berri bat besterik ez du planteatzen. Zeinen arteko bizikidetza baketsua, ordea? Zeintzuen artean hitzartu behar da itun hori? Gure herri izaera ukatzen dutenen eta gure artean? Baketsua al da inposizio eta okupazio egoera hau?

Beste «Estatus politiko berri» batzuk izan ditugu azken hamarkadetan, eta ez gaituzte askatasunera eraman. Azken trikimailu honek ere ez gaitu libreak egingo; autodeterminazio eskubidea ez diren beste asmakizun guztiak sabai berdina dute: espainiar/frantziar estatuen zati bat izatea, ez ordea gure estatu propioa berreskuratzea.

Goazen ba, gure buruak erabat «garbitu» nahian, espainiarrak sartu dizkiguten bi hitz horiek aztertzera. Transbertsalitatea, inon baino gehiagotan erabiltzen den hitza dugu. Dirudienez, desberdinen arteko akordioetara heltzeko modu bakarra dugu. Hemen, bi herri identitateen, bi nortasunen —bata menperatzailea eta beste menperatua— arteko gatazka politikoa dago eta «transbertsalitateak», alde bateko «beto» eskubidea besterik ez du ezkutatzen, menpekotasuna bere horretan mantendu nahi dutenen «beto» eskubidea.

Menperatzaileak eta menperatuak dauden herri batean, independentzia edo dependentzia ezin dira «transbertsalki» erabaki. Menperatzaileak nola onartuko du inoiz, indarrez menperatua daukan herriaren independentzia? Ezinezkoa da akordio «transbertsal» bat lortzea. Espainia, Frantziaren menpean zegoenean, espainiarrak askatasuna nahi zuten; ez ordea Espainian zeuden frantsesek. Eta Espainiak ez zuen akordio «transbertsal» bat, menperatzaileen beto eskubiderik, onartu. Nahikoa izan zuen espainiarren askatasun nahia, independentzia gerra bat egiteko.

Zergatik diote, orduan, independentzia nahi dugunok, nahi ez duenari inposatzen ari garenik?

Beste herri aske guztietan bezalaxe, gurean askatasuna daukagunean, «transbertsalitatea» ez da beharrezkoa izango; eta pluraltasuna hitzak, herri aske horietan duen zentzu berdina izango du.

Bertolt Brechten antzezlan batean, morroiak esaten zion ugazabari: «zu eta ni ez gara gu». Hemen ere, «zu» eta «ni» ez gara «gu». «Gu» hori, herri bat garela sinesten dugunok osatzen dugu. Gainontzekoak beste «gu» bat dira. Gaurko egoeran «morroiak» garenok ezin dugu «ugazaba» direnekin «gu» berdin bat izan eta «gu»re etorkizuna elkarrekin erabaki.

Naziotasun desberdinen arteko adostasunak, herri askeak direnen artean soilik lortu daitezke. Ez badira askeak, emaitza ez da adostasun bat, baizik eta «beto» bat, inposizio bat.

Hemen ezarri nahi den «transbertsalitatea», espainiartasuna onartzen duten eta ez dutenen arteko adostasun saio bat da, absurdo bat besterik ez da. Herri honetako sentsibilitate desberdinen bizikidetza bilatzen dute «transbertsalitatearen» bidez. Zer dira sentsibilitate desberdin horiek? Ez dira herri hau gorria edo urdina izan behar duela dioten iritzi desberdinak, baizik eta herri hau Euskal Herria dela edo Espainia dela diotenen sentsibilitateak.

Argi hitz egin dezagun: herri honi autodeterminazio eskubidea dagokio, berez. Herri aske batean, beste herri batzuen esku-sartzerik ez dagoen herrian, ez dago «transbertsalitatearen» beharrik, ez dago «erabakitzeko eskubidearen» beharrik, ez eta «estatus politiko berri» baten beharrik ere; ez hemen, ez Espainian, ez beste inon ere. Askea den herri batek, egoera demokratikoa dauka, herri horretako kide guztien artean onartutako gehiengoen eta gutxiengoen legea dago indarrean, Rousseauren «lehen konbentzioa», ez «transbertsalitatea».

Beraz, hori izan behar du gure lehenengo lana: herri bat garela erakustea. Batzuk diote nahikoak direla ezaugarri batzuk —historia, kultura, hizkuntza, lurraldea, eta abar— herri bat existitzen dela baieztatzeko. Ez dira, ordea, betebeharreko ezaugarriak. Ezinbestean betetzen dena da, botere nahikoa edukitzea: askatasuna nahi izatea. Herri batek ez badu botererik, inork ez du topo egiten berarekin, inork ez du kontuan hartzen, ez da herri bat, beste zerbait da eta desagertu egiten da.

Lehen esan bezala, herri batek berezkoa du askatasuna, autodeterminazio eskubidea. Hori adierazten duenean, eta modu kontsekuentean jokatzen duenean, boterea duela nabarmentzen ari da. Ez ordea, «pluraltasunaren» eta «transbertsalitearen» izenean, independentziaz gain, beste egoera batzuk onartzeko prest agertzen denean, «erabakitzeko eskubidearen» eta «estatus politiko berri» baten bidez. Inoiz ez gaituzte errespetatuko munduan herri gisa, beste baten menpe bizi gaitezkeela erakusten dugun artean.

Gu herri bat bagara, ez dugu auzitan jarri behar gure askatasuna. Askatasuna ez da erabakitzen den zerbait. Herri bat ez bada librea, bietako bat, edo ez du nahi herria izan, edo norbaitek ukatzen dio libre izatea. Herri bezala jokatzen dugunean, askatasuna lortzerakoan, izango dugu demokrazia gure artean; bitartean, ez.

Kategoriak Artikuluak | Etiketak , | Erantzunak desaktibatuta daude Zertan ari gara? sarreran